Τα μέσα της δεκαετίας του 1940 βρήκαν την Ελλάδα να βγαίνει από δέκα συνεχόμενα χρόνια δικτατορίας, πολέμου και κατοχής, αφήνοντας την βαθιά τραυματισμένη και πολωμένη. Στο παγκόσμιο πολιτικό σκηνικό, μετά την ήττα των δυνάμεων του «Άξονα», τους πρώτους ρόλους έπαιζαν η Αμερική, η Αγγλία και η Σοβιετική Ένωση, ενώ ο ανταγωνισμός των υπερδυνάμεων δεν άφησε ανεπηρέαστη την Ελλάδα. Συνηθισμένη κατά το παρελθόν σε καταστάσεις εθνικού διχασμού (1915-1917 και μέχρι και το 1922), η ελληνική κοινωνία βγήκε από τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και πέρασε σε μία σκοτεινή τετραετία αιματηρού εμφυλίου ανάμεσα στον εθνικό στρατό του Βασιλείου της Ελλάδος και τον Δημοκρατικό στρατό της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης.
Μία από τις πιο συνηθισμένες πρακτικές που χρησιμοποιήθηκαν για την αποδυνάμωση της ισχύος των Αριστερών και τον παραδειγματισμό τους, ήταν η σύλληψη και η εξορία ανθρώπων με αριστερή ιδεολογία, καθώς και πολιτικών ή καλλιτεχνών. Σημαντικοί ποιητές όπως ο Γιάννης Ρίτσος και ο Τάσος Λειβαδίτης, μεταξύ άλλων, βρέθηκαν στη Λήμνο και τον Άη Στράτη, ενώ κατά το 1948 ο αριθμός των εξόριστων ξεπερνούσε τις 12.000. Παρόλο που αρχικά το μέγιστο διάστημα εξορίας ανερχόταν στους 12 μήνες, μέχρι το 1948 οι ποινές είχαν αρχίσει να ξεπερνάνε τα δύο χρόνια.
Η ποιότητα ζωής των εξόριστων βασιζόταν στην αυτοοργάνωση τους στα νησιά εξορίας, τις γενικότερες συνθήκες διαβίωσης του νησιού και, κυρίως, στις σχέσεις που ανέπτυσσαν με τον ντόπιο πληθυσμό, με τον οποίο συνήθως μοιράζονταν κοινές δυσκολίες και ελλείψεις. Μεγάλος αριθμός των εξόριστων δεν είχε τη δυνατότητα να διαμένει σε πραγματικές κατοικίες, αλλά σε σκηνές και παραπήγματα, και ήταν αντιμέτωποι με το έλεος των καιρικών συνθηκών και πολλών ασθενειών. Και ενώ αρχικά η εξορία στα νησιά του Αιγαίου έμοιαζε πιο επιεικής “τιμωρία” από τη φυλάκιση, μετά τον πρώτο χρόνο του εμφυλίου πολέμου ο έλεγχος των εξόριστων έγινε πιο αυστηρός με την επιβολή καραντινών, πιο αραιής τροφοδοσίας νερού και φαγητού, καθώς και ιατρικών προμηθειών.
Στο Κοντοπούλι της Λήμνου στέκει ακόμα ρημαγμένο το σπίτι που τότε υπήρξε κατοικία του ποιητή Γιάννη Ρίτσου, που η ιδεολογική του ταυτότητα ήταν απίθανο να μην τον καταδικάσει σε εξορία κατά τα χρόνια του εμφυλίου (και αργότερα κατά τη Δικτατορία των Συνταγματαρχών). Κατά την παραμονή του στο νησί, όπως και στη συνέχεια, όταν μεταφέρθηκε στον Άη Στράτη και τη Μακρόνησο, ο ποιητής κατάφερε να κρατήσει ενεργή τη δημιουργικότητα του, γράφοντας ποίηση εμπνευσμένη από τα βιώματα του στην εξορία, σχεδιάζοντας και διατηρώντας αλληλογραφία με άλλους ποιητές και δημοσιογράφους.
